Στό κέντρο τῆς πόλεως τῆς Βεροίας βρίσκεται ὁ παλαιός Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων Παύλου καί Πέτρου πού μέχρι πρίν ἀπό λίγα χρόνια ἦταν κρυμμένος μέσα στά χαμόσπιτα πού τόν κάλυπταν ἀπό τήν ὁδό Κεντρικῆς καί τά χαλάσματα τῆς ὁδοῦ Ἀντωνίου Καμάρα.
Ὁ περίλαμπρος αὐτός ναός, τό σέμνωμα τῆς πόλεως, ἔχει συνδέσει τήν ἱστορική του πορεία μέ τή μακραίωνη ἱστορία τῆς πόλεως. Στήν πρώτη κατασκευαστική του φάση ἀποτελεῖ κτίσμα πού χρονολογεῖται μεταξύ τοῦ 7ου καί 8ου αἰώνα, ἐνῶ ἡ σημερινή σωζόμενη δεύτερη φάση ἀνάγεται στά τέλη τοῦ 11ου ἤ στίς ἀρχές τοῦ 12ου αἰώνα, ἐπί ἀρχιερατείας «Νικήτα Θυηπόλου», ὅπως ἀναγράφεται στό ὑπέρθυρο τῆς δυτικῆς εἰσόδου. Εἶναι ἕνα μεγαλειῶδες κτιριακό συγκρότημα, τρίκλιτη Βασιλική μέ ἐγκάρσιο κλίτος, ἀπό τίς μεγαλύτερες Βασιλικές τῶν Βαλκανίων πού εἶχε τήν ἀτυχία νά καταπέσει τό νότιο κλίτος του σέ ἄγνωστη ἐποχή.
Οἱ παλαιότερες τοιχογραφίες του εἶναι τῶν ἀρχῶν τοῦ 12ου αἰώνα, ἐνῶ ἡ δεύτερη φάση τους χρονολογεῖται στά τέλη τοῦ 13ου αἰώνα, στά χρόνια τοῦ Δεσπότου τῆς Ἠπείρου Θεοδώρου Ἀγγέλου, ὁ ὁποῖος βάζει τή σφραγίδα του στόν μεγαλοπρεπῆ αὐτό ναό, τόν ὁποῖον ἀνακαινίζει καί διακοσμεῖ μέ ὑψηλῆς ποιότητος καί τέχνης τοιχογραφίες.
Στά χρόνια τῆς Τουρκοκρατίας ὁ ναός μετατρέπεται σέ τέμενος καί παραμένει τέμενος μέχρι τήν ἀπελευθέρωση τῆς Βεροίας ἀπό τούς Ὀθωμανούς τό 1912. Μετά ἀπό μερικά ἔτη, κατά τά ὁποῖα χρησιμοποιεῖται καί πάλι ὡς ναός, ἀλλάζει ἐπανειλημμένα χρήσεις καί στή συνέχεια ἀφήνεται στήν καταστροφική φθορά τοῦ χρόνου.
Στήν ἐνθρονιστήρια ὁμιλία του ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας θά πεῖ σχετικά «Μέλημά μου πρωταρχικό ὁ παλαιός Μητροπολιτικός Ναός νά ἐπανέλθει στήν ἀρχαία του μεγαλοπρέπεια». Καί πράγματι ἀπό τήν πρώτη ἤδη ἡμέρα μετά τήν ἐνθρόνισή του γίνεται τακτικός ἐπισκέπτης τοῦ Ὑπουργείου Πολιτισμοῦ. Κάθε ὑπουργό πού ἐπισκέπτεται τήν πόλη τόν ξεναγεῖ πρῶτα στήν Παλαιά Μητρόπολη. Ὑπομνήματα, συναντήσεις μέ φορεῖς, συναντήσεις μέ κυβερνητικά στελέχη καί ὑπουργούς εἶναι καθημερινή φροντίδα του.
Πέρασαν 15 περίπου χρόνια ἕως ὅτου ξεκινήσουν οἱ πολύπλοκες μελέτες ἀναστηλώσεως τοῦ μνημείου. Ὁ ναός βρισκόταν σέ ἐρειπιώδη σχεδόν κατάσταση. Τά προβλήματα πολλά. Οἱ συνεχεῖς ἐνέργειες τοῦ Σεβασμιωτάτου καί πολλῶν Βεροιέων τελικά φέρνουν ἀποτελέσματα.
Ἀναλαμβάνει προϊσταμένη τῆς Ἐφορείας Ἀρχαιοτήτων Ἠμαθίας ἡ κ. Ἀγγελική Κοτταρίδη πού βάζει τήν ἀποκατάσταση τῆς Παλαιᾶς Μητροπόλεως ὡς στόχο ζωῆς. Οἱ ἐργασίες ἀναστηλώσεως διαρκοῦν περίπου 8 χρόνια. Κατορθώνει τό ἀκατόρθωτο. Ἀπαλλοτριώνονται τά προσκτίσματα τῆς ἀνατολικῆς καί βορείου πλευρᾶς καί κατεδαφίζονται ἐν μέρει. Ἀποκαθίσταται τό πεσμένο νότιο κλίτος τοῦ ναοῦ μέ τά ἴδια του τά οἰκοδομικά ὑλικά, κυρίως ὅμως ἐπιτυγχάνεται ἡ αἰσθητική ἀποκατάσταση τῶν χτυπημένων τοιχογραφιῶν.
Κατασκευάζεται, ἀκόμη, μαρμάρινο τέμπλο μέ πλοηγό τά σωζόμενα μαρμάρινα μέλη του. Ἀποκαθίσταται τό σύνθρονο, κατασκευάζεται μαρμάρινη Ἁγία Τράπεζα καί ἐπισκοπικός θρόνος. Ἀποκαθίσταται ὁ Ναός στό παλαιό του μεγαλεῖο.
Οἱ ἐργασίες ἀνακαινίσεως περατώνονται τήν ἄνοιξη τοῦ 2016. Ὁ παλαιός Μητροπολιτικός Ναός εἶναι ἕτοιμος νά δεχθεῖ κλῆρο καί λαό, νά ξεκινήσει ἡ λειτουργία του. Οἱ προετοιμασίες γιά τά ἐγκαίνια τοῦ Ναοῦ κορυφώνονται. Γιά πρώτη φορά τό Ἐπιστημονικό Συνέδριο τῶν «Παυλείων» διοργανώνεται στίς ἀρχές τοῦ Ἰουνίου καί τό διήμερο 4 καί 5 Ἰουνίου 2016, ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ. Παντελεήμων ἐπί κεφαλῆς ὅλων τῶν ἀρχιερέων – ἐκπροσώπων τῶν Ὀρθοδόξων Πατριαρχείων καί τῶν Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν μέ τή συμμετοχή τοῦ κλήρου, τῶν ἀρχῶν καί τοῦ λαοῦ τῆς Βεροίας καί ὅλης τῆς ἐπαρχίας μας τελεῖ τά ἐγκαίνια τοῦ παλαιοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ.
Στά τέλη τοῦ Ἰουνίου 2016 οἱ ἑορτασμοί τῶν ἐγκαινίων ἐπισφραγίζονται μέ τήν προσκυνητή ἔλευση τῆς Α.Θ.Π. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, ὁ ὁποῖος ἐπί κεφαλῆς δωδεκάδος ἀρχιερέων τελεῖ τήν πρώτη πανήγυρη τοῦ παλαιοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ στίς 28 καί 29 Ἰουνίου 2016 καί προεξάρχει τοῦ πανηγυρικοῦ Ἑσπερινοῦ στό «Βῆμα» τό ἑσπέρας τῆς 29ης Ἰουνίου.
Ἀπό τότε τακτικότατα καθόλη τή διάρκεια τοῦ ἔτους τελεῖται ἡ θεία Λειτουργία καί ἐπίσημες Ἀκολουθίες (θεία Λειτουργία καί Δοξολογία τῆς 25ης Μαρτίου, θεία Λειτουργία τοῦ Μεγάλου Σαββάτου, πανήγυρη Ἱεροῦ Ναοῦ, Κυριακή τῆς Πεντηκοστῆς, ὀνομαστήρια Μητροπολίτου, θεία Λειτουργία καί Δοξολογία Ἐλευθερίων τῆς πόλεως, κ.ἄ).
