Την Δευτέρα 8 Ιουνίου το εσπέρας διοργανώθηκε, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων των ΛΒ´ Παυλείων, εκδήλωση στην αίθουσα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Βεροίας.
Στην εκδήλωση, που συνδιοργανώθηκε με την ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, την Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Λευκωσίας (UNIC Athens) τον Δικηγορικό Σύλλογο Βεροίας και την Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας, παρουσιάστηκε το βιβλίο «Επιστροφή αρχαιοτήτων στις χώρες προέλευσής τους» της κ. Μαρίας Άννας Ιωσηφίδου ΔΝ, Νομικού, Αρχαιολόγου, Administrative & Research Officer, School of Law | UNIC Athens.
Η βιβλιοπαρουσίαση έγινε από τους: α) Μαρία Ο. Σιδηροπούλου, Αρχαιολόγο και Εκπαιδευτικό, β) Παντελή Αντ. Μαρκούλη, Δικηγόρο, ΜΔΕ Ποινικού Δικαίου ΑΠΘ. υπ. ΔΝ Albert – Ludwings _ Universitat Freiburg και γ) Βικτωρία Φ. Κουτσουπιά ΔΝ, Δικαστική Πληρεξούσια Ν.Σ.Κ.
Κατά τον χαιρετισμό του ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων ανέφερε:
Χαιρετισμός Σεβασμιωτάτου
Πρό ἡμερῶν μοῦ εἶχε ἀποσταλεῖ ἀπό τόν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Σεῤῥῶν καί Νιγρίτης κ. Θεολόγο μία πολὺ ἐνδιαφέρουσα καί συγκινητική ἔκδοση σχετικά μέ τόν ἀγῶνα πού διεξάγει ἐδῶ καί χρόνια ὁ ἴδιος μέ συνεργάτες τῆς Ἱερᾶς του Μητροπόλεως, μέ σκοπό νά ἐπιστραφοῦν στόν Καθεδρικό Ναό τῶν Σεῤῥῶν ἐκκλησιαστικά κειμήλια καί χειρόγραφα πού ἐκλάπησαν ἀπό Βούλγαρους κομιτατζῆδες τόν προηγούμενο αἰῶνα καί σήμερα κοσμοῦν τό Ἱστορικό Μουσεῖο Σόφιας καί τήν Βιβλιοθήκη τοῦ Κέντρου Σλαβοβυζαντινῶν Σπουδῶν. Τόν ἐπαίνεσα γιά τίς ἐνέργειές του καί τοῦ εὐχήθηκα νά ἐπιστραφοῦν στὸν φυσικό και ἱστορικό τους χῶρο, στἠν πατρογονική τους πολιτιστική ἑστία, ὅλα τά κλαπέντα κειμήλια. Καί νά πού σήμερα, στόν χῶρο αὐτό, ἔρχομαι νά χαιρετίσω μία σπουδαία ἔκδοση γιά τό δίκαιο τῆς πολιτιστικῆς κληρονομιᾶς, τό παράνομο ἐμπόριο πολιτιστικῶν ἀγαθῶν, τίς συμβάσεις καί τό διεθνές θεσμικό πλαίσιο.
Ἡ ἐπιστροφή κλαπέντων ἀρχαιοτήτων στίς χῶρες προέλευσής τους, ὅπως εἶναι καί ὁ τίτλος τοῦ βιβλίου πού παρουσιάζεται, εἶναι ἕνα πολύπλοκο καί παγκόσμιο πρόβλημα τῆς πολιτιστικῆς διπλωματίας, πού χρήζει ἔρευνας ἀπό τή νομική ἐπιστήμη καί τήν ἀρχαιολογία, ἕνα πρόβλημα πού σχετίζεται μέ τόν πολιτισμό, τήν πολιτιστική ταυτότητα και εὐαισθησία ἑνός λαοῦ, καί τήν ἀνάγκη νά ἀποκατασταθοῦν παρανομίες καί ἱστορικές ἀδικίες, ὅπως εἶναι ἡ περίπτωση πού μόλις ἀνέφερα, ἤ, ἄν θέλετε, ἡ γνωστή σέ ὅλους μας ὑπόθεση τῆς ἐπιστροφῆς τῶν γλυπτῶν τοῦ Παρθενῶνα.
Ὁ ἑλλαδικός χῶρος, μέ τήν πλούσια ἱστορία του, την ποικιλία τῶν μορφῶν τῆς τέχνης, κάτω ἀπό διαφορετικές ἱστορικές συνθῆκες καί προϋποθέσεις, ἔχει ἰδιαιτέρως ὑποφέρει ἀπό την ἀρχαιοκαπηλία, βασικά ἀπό τήν περίοδο τῆς τουρκοκρατίας και ἕπειτα. Ἕνα φυσικό σταυροδρόμι, ὅπου μέσα σέ διάστημα τριῶν χιλιετιῶν συναντήθηκε ὁ ἐντόπιος ἑλληνικός πληθυσμός μέ ξένους λαούς, γειτονικούς ἤ μακρινούς, φιλικούς ἤ ἐχθρικούς, κατακτητικούς ἤ καί κατακτημένους, εἶναι πάντα στο στόχαστρο ἐκείνων πού ἐποφθαλμιοῦν τά προϊόντα τοῦ πολιτισμοῦ στό ὄνομα τῆς διάσωσής τους. Εὐτυχῶς στήν Ἑλλάδα δέν εἴχαμε ποτέ ἀποικιοκρατία, εἴχαμε ὅμως γιά τέσσερις μέ πέντε αἰῶνες ἕναν ξένο δυνάστη, πού δέν δίσταζε νά ὑπογράφῃ φιρμάνια καί νά παράσχῃ μέ τό ἀζημίωτο τήν ἄδεια ἀνασκαφῶν σέ δῆθεν ἀρχαιόφιλους. Ἄλλοι λαοί, ἀδύναμοι ἔναντι ἰσχυρῶν αὐτοκρατοριῶν, στήν ἐγγύς Ἀνατολή, στή Μεσοποταμία, στήν Ἀφρική, εἶδαν τήν ἱστορία τους νά οἰκειοποιεῖται ἀπό τούς κατακτητές καί τά σύμβολα τῆς ταυτότητάς τους νά μεταφέρονται στά μεγάλα μουσεῖα τῆς Εὐρώπης ἤ νά κοσμοῦν ἰδιωτικές συλλογές.
Ὅμως ἀναφύονται εὔλογα ἐρωτήματα. Σέ ποιόν ἀνήκει ἡ ἱστορία; σέ αὐτούς πού τήν δημιούργησαν καί τήν γέννησαν ἤ σέ ἐκείνους πού απέκτησαν τήν δύναμη νά τήν κατέχουν; Πόσο νόμιμη εἶναι μία ἄδεια ἀνασκαφῆς ἤ ἐξαγωγῆς, ὅταν πραγματοποιεῖται ἀπό μία δύναμη κατοχῆς; Πόσο ἔγκυρη εἶναι ἡ μεταβίβαση τῆς κυριότητος ἑνός μνημείου ἤ ἔστω τοῦ πιό ἁπλοῦ ἀντικειμένου καθημερινῆς χρήσης, ὅταν ὁ αὐτόχθων πληθυσμός δέν ἔχει οὔτε φωνή, οὔτε δικαίωμα νά προστατεύσῃ τήν κληρονομιά του; Δέν εἶναι οἱ ἀρχαιότητες ἀναπόσπαστα κομμάτια τῆς κληρονομιᾶς καί τῆς ἐθνικῆς ταυτότητος καί συνδετικοί κρίκοι μέ τό παρελθόν ἑνός συγκεκριμένου λαοῦ ἤ ἑνός συγκεκριμένου φυσικοῦ χώρου; Πῶς μπορεῖ ἕνα μουσεῖο νά θεωρεῖται θεματοφύλακας τοῦ πολιτισμοῦ, ὅταν κατέχῃ ξένους θησαυρούς; Πῶς μποροῦν κάποιοι νά ἰσχυρίζονται ὅτι ἡ συγκέντρωση θησαυρῶν ἀπό διαφορετικούς λαούς κάτω ἀπό τήν ἴδια στέγη ἑνός μουσείου ἐπιτρέπει στούς ἐπισκέπτες νά ἀντιληφθοῦν τήν παγκόσμια ἱστορία ὡς ἕνα ἑνιαῖο ἀφήγημα;
Ἕνα ἔργο τέχνης, ἕνα ἀρχαιολογικό εὕρημα χάνει τό μεγαλύτερο μέρος τῆς ἀξίας του, ὅταν ἀποκόπτεται ἀπό τό περιβάλλον πού τό δημιούργησε. Ὅταν ἀπομονώνεται σέ μία κλειστή αἴθουσα χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, ἀμέσως μετατρέπεται ἀπό ζωντανό κομμάτι τοῦ μνημείου σέ ἕνα βουβό ἔκθεμα.
Εἶναι στό Βρετανικό Μουσεῖο τά μάρμαρα τοῦ Παρθενῶνα. Ἄς κάνουμε λοιπόν μία ὑπόθεση, ὅτι ὑπό ὁρισμένες συνθῆκες, παραδείγματος χάριν ἕναν πόλεμο, περιέρχονταν στήν κατοχή μιᾶς ἄλλης χώρας κομμάτια ἀπό το Στόουνχετζ τῆς Ἀγγλίας. Σέ ποιά νομικά θεμέλια θα στηριζόταν ἀπό τήν χώρα αὐτή ἡ ἀνάγκη τῆς προβολῆς ἑνός κλεμμένου πολιτιστικοῦ ἀγαθοῦ; Τί θά ἐξυπηρετοῦσε ἡ ἀφαίρεση τῶν μεγαλίθων ἀπό τό φυσικό τους περιβάλλον καί ἡ ἔκθεσή τους ξέχωρα ἀπό τό ὑπόλοιπο μνημεῖο σέ ἕνα ξένο μουσεῖο πού θά καυχᾶτο μάλιστα ὅτι ἐγγυᾶται τήν ἀσφάλεια τοῦ ἐκθέματος; Εἶναι ὑπερσύγχρονο τοῦ Μουσεῖο τοῦ Καΐρου· θα φυλάσσονταν καλά οἱ λίθοι· θά ταίριαζε ὅμως νά βρίσκονται σέ ἕνα Μουσεῖο χιλιάδες χιλιόμετρα μακρυά, μαζί μέ ἐκθέματα ἑνός ἄλλου πολιτισμοῦ καί μιᾶς πολύ διαφορετικῆς κουλτούρας;
Ἄν ἡ ἀποκιοκρατία τῶν εὐρωπαίων ἐκπολιτιστῶν, πλήν ὅμως ἁρπακτήρων, κατά τούς προηγούμενους αἰῶνες λεηλάτησε, ἀπέσπασε μέ τόσο ἀνήθικη διάθεση ἀμέτρητους ἀρχαιολογικούς θησαυρούς, και μεταβίβασε τήν κυριότητά τους στόν ἑαυτό της, ἀκρωτηριάζοντας τήν περηφάνεια τῶν ὑπόδουλων, τά ἠθικά καί ἱστορικά ἐπιχειρήματα τῶν χωρῶν πού διεκδικοῦν τό αὐτονόητο, τήν κλεμμένη ἐθνική τους ἀξιοπρέπεια καί τήν ἱστορική τους συνέχεια, εἶναι ἰσχυρά, διότι ἡ διεθνής κοινότητα βάζει πλέον κανόνες και προστατεύει μέ συμβάσεις τά πολιτιστικά ἀγαθά, ἀπαγορεύοντας κάθε παράνομη διακίνηση ἤ ἐκμετάλλευσή τους, εἰσαγωγή ἤ ἐξαγωγή τους ἤ καί μεταβίβαση τῆς κυριότητάς τους.
Ἄν καί οἱ συμβάσεις αὐτές δέν ἔχουν ἀναδρομική ἰσχύ, δέν μποροῦν δηλαδή νά ὑποχρεώσουν νομικά ἕνα μουσεῖο, μία χώρα, ἕναν συλλέκτη, νά ἐπιτρέψῃ κάτι πού ἐκλάπη τόν δέκατο ἔνατο αἰῶνα, οἱ διπλωματικές καί πολιτικές φόρμουλες ἔχουν τήν δύναμη νά προσφέρουν λύσεις.
Ἡ ἐπιστροφή μιᾶς ἀρχαιότητας στήν χώρα προέλευσής της δέν ὠφελεῖ μόνον αὐτήν· ὠφελεῖ ὅλη τήν παγκόσμια κοινότητα, διότι ἀποκαθιστᾶ τήν ἀλήθεια τῆς ἱστορίας καί δείχνει ὅτι ἔχουμε τό σθένος νά διορθώσουμε ὡς παγκόσμια κοινότητα τά σφάλματα, τίς βιαιότητες, τοῦ παρελθόντος, νά ἀποκαταστήσουμε τίς ἀδικίες τοῦ χθές καί νά χτίσουμε ἕνα δικαιότερο αὔριο. Καί αὐτό θά ἦταν ἡ μεγαλύτερη ἀπόδειξη πολιτισμοῦ.
Μέ τήν διπλῆ ἰδιότητα τῆς διδάκτορος τῆς Νομικῆς καί τῆς ἀρχαιολόγου ἡ ἐλλογιμωτάτη καί ἀγαπητή Μαρία-Ἄννα Ἰωσηφίδου μέ τήν νομική της σκαπάνη φέρνει στό φῶς ὅλα τά δεδομένα τῆς εἰς βάθος ἐπίμονης διερευνητικῆς της ἀνασκαφῆς. Μᾶς προσφέρει τήν δυνατότητα νά κατανοήσουμε ὅτι ὁ ἐπαναπατρισμός τῶν ἀρχαιοτήτων, ὡς δίκαιη διεκδίκηση ἔναντι τῆς ἀδικίας λόγῳ ἀσύμμετρης ἰσχύος, εἶναι ἕνα παγκόσμιο αἴτημα καί κοινωνικό κίνημα πού ἀπασχολεῖ ἔντονα τήν κοινή γνώμη, τήν κινητοποιεῖ, καί ἀναγκάζει τίς κυβερνήσεις τῶν ἰσχυρότερων κρατῶν τοῦ πλανήτη νά ἐπαναπροσδιορίσουν τή στάση τους ἀπέναντι στίς φωνές τῶν χωρῶν προέλευσης τῶν κλεμμένων ἀρχαιοτήτων, κυρίως ὅμως νά ἐπαναπροσδιορίσουν τήν ἔννοια τῆς ἰδιοκτησίας στόν πολιτισμό.
Ἐκφράζω τήν χαρά μου πού παρευρισκόμαστε στήν παρουσίαση τοῦ σπουδαίου καί ἐργώδους ἐπιστημονικοῦ της πονήματος, ἀλλά καί τά συγχαρητήριά μου. Εὔχομαι ἡ σπουδαία αὐτή ἐπιστημονική της μελέτη νά καταστῇ ἕνα χρήσιμο ἐργαλεῖο τῆς παγκόσμιας βιβλιογραφίας στή νομική κατοχύρωση ὅσων ἀγωνίζονται γιά τά δίκαια τῆς πολιτιστικῆς τους ταυτότητας.
ΓΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ
